Van, her geçen gün merkezinde yaşamanın zorlaştığı bir şehir halini alıyor.

Artan nüfus hızına yetişemeyen kentsel hizmetler, kurumsal arasında ki koordinasyonsuzluk, çağdaş kent yaşam kültürünün yerleşikleşememesi, motorlu araç öncelikli ulaşım altyapısı gibi çeşitli olumsuz etkenler günlük yaşamı olumsuzca ve kent insanını bunaltacak düzeyde etkiliyor.

Kentimiz bugün çılgınca bir dikey genişlemenin etkisi altındadır. Yeni ve ferah yaşam bölgeleri TOKİ konutları(bu yapılarda da özellikle gözle görülebilir çevresel noksanlıklar ve estetik çarpıklıklar hat safhadadır) dışında oluşturulamamakta ve imara açılamamaktadır.

Pasajlar ve alışveriş merkezleri gibi dikey yapılanmalar içerisinde insanlar günlük ihtiyaçlarını gidermekte ve özellikle gençler vakitlerinin büyük bir bölümünü burada geçirerek açık hava ve doğa gibi insan psikolojisini olumlu etkileyen unsurlardan yeterince faydalanamamaktadırlar. Buda şehrin tüm yerleşikleri üzerinden ister istemez olumsuz bir etki yaratmaktadır.    

Van bugün hem iç göçlerin hem de Asya merkezli uluslarası göçlerin önemli bir merkezi durumundadır. Her gün Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgesinden aldığı göçlerin yanı sıra, mültecilerin geçici yerleşkesi olarak kendi potansiyelinin çok üzerinde zorlayıcı ama demografik olarak dinamik bir yapıya kavuşmuştur. Göçle gelen ve çoğunluğu çocuk ve genç olan yerli ve yabancı iki grubunda ortak görüntüsü işsizlik, fakirlik ve eğitimsizlik üçgeniyle açıklanabilir. Detaya inilecek olursa daha birçok benzerlik bulunabilir.

Göç sorunu fiili bir durumdur. İster yerli olsun ister yabancı bu şehirde yerleşik veya misafir farkı gözetmeksizin ikamet eden herkes hemşeri kabul edilmelidir. Bu insanlara gıda, yiyecek ve yakacak yardımı resmi, sivil ve cemaat kurum/kuruluşlarıyla kısmen yapılmaktadır. Ancak bu tip fiziksel desteklerin yanında en az bunlar kadar önemli olan sosyal, psikolojik ve eğitimsel desteklerde ihmal edilmemelidir. 

Van’ın şu anda nüfus potansiyeli itibarıyla sahip olduğu karışık ve dinamik yapı eğitim ve işgücü potansiyeli açısından son derece hantaldır. Şu an bir sorun yok gibi gözükebilir ama derinleşerek biriken beşeri sorunlar yumağı kent psikolojisi üzerinde zaman içersinde olumsuz etkilere kaçınılmaz olarak neden olacaktır.

Artan nüfus içinde en büyük sorun mesleksiz ve işsiz genç nüfus yoğunluğudur. İşsizlik Türkiye’nin en büyük sorunlarından biri olduğu gibi göreceli olarak burası gibi sanayisi kıt ve kaynaklarını verimlileştiremeyen yöreler için bir kısır döngü halini almaktadır. İşsizlik bir çok toplumsal sorununda kaynağını oluşturmaktadır. Ahlaki yıpranma, adaletsizlik, madde bağımlılığı gibi toplumsal sorunlara yol açabileceği gibi toplumsal yapıya ciddi zararlar vermektedir.

Mesleksizlik ve eğitimsizlik bu yörenin özellikle genç erkeklerinin belli bir kısmını yazın tatil yörelerinde garsonluk, bulaşıkçılık,vs.., kışında sanayi bölgelerinde hamallık yapmaya yada kahvehane köşelerinde vakit geçirmeye mecbur bir hale getirmektedir. Sokaklarda kot pantolonlarla, jöleli veya fönlü saçlarla gördüğümüz cıvıl cıvıl, umut dolu gençleri, bir tatil yöresinde bulaşıkçı, bir inşaatta amele olarak görmeniz gayet doğaldır. Mesleksizlik ve eğitimsizlik genç kızlarımızı da evde koca bekleyen, temizliğe giden, çocuk bakmaya giderek aile bütçesine katkı sağlayan ve özellikle çocuk yaşta evlendirilerek gençlik duygularını kaybeden ve yaşının çok ötesinde zorunlu bir olgunlaşma içine sokan çeşitli toplumsal roller içine sokabilmektedir.      

Gençlerin üzerinde yoğunlaşan gelecek kaygısı ve belirsizliği doğal süreç içinde ister istemez gençleri istenmeyen ve arzulanmayan durumların öznesi haline getirebilir. Kimse etrafında donuk bakışlı, her an bir başkasına zarar verme potansiyeline sahip madde bağımlılarının ve psikolojisi bozuk kimselerin olmasını istemez. Ancak üzülerek gözlemlemekteyim ki Van yakın bir gelecekte bu ve benzeri sorunlarla karşı karşıya kalma tehlikesindedir. Sokakta dilenen ve özellikle kağıt mendil ve sigara satan çocuk sayısında, trafik lambalarının altında cam silen çocuk sayısında gözle görülebilir düzeyde bir artış var.

Sokaklarda büyüyen ve her türlü kötülüğe açık bir ortamda yetişen gençler ve çocuklara sahip çıkılmada gecikilmemeli. Düne kadar Van şehir merkezinde kimse kimseyi çantana, cebine sahip ol diye uyarmazdı son zamanlarda bu uyarılar git gide artmaya başladı. Bir tehlike var ve bu bir tehdit hatta bir gerçek olarak her an kapımızı çalabilir. Ve bu tehlike çocuk polisiyle müdahaleyle ve gençlerle çocuklara sadece spor yaptırarak çözülemeyecek düzeyde toplumsal bir sorundan kaynaklanmaktadır.  Sokaktaki sahipsiz her çocuk her zaman örgütlü veya bireysel her türlü kötülüğe ve suiistimale açık, savunması zayıf mekanizmalar olarak düşünülmelidir. 

Bu kentin siyasetçileri, yöneticileri ve diğer tüm sorumluluk sahibi kişileri ve özellikle ebeveynleri lütfen Van cadde ve sokaklarında yürüdüğünüzde bir sefere mahsus sağınıza ve solunuza dikkatlice bakınız. Bu çocukların buralarda tek başlarına, soğukta ayakkabısız ve paltosuz dolaşırken, dilenirken, sigara satarken, ya da okul saatlerinde üniformalarıyla ve ellerinde sigaralarıyla eğlence mekânlarında neden vakit geçirme ihtiyacı hissettiklerini bir kere olsun biraz fazla düşününüz.  

Çocuklar ve gençlerin sorunları diğer sorunlarda olması gerektiği gibi toplumun genelinin sorunu olarak algılanmalıdır.

Gençler ve çocuklar bugün Van’ın en büyük demografik kitlesini oluşturmaktadırlar. Bu kitlenin çoğunluğu ya göçle buraya geldi ya da zorunlu bir göçün sancılarını çeken ailelerin fertleri olarak burada doğdular. Bu sorunlara çözümler üretebilecek uzman destekli, geniş bütçeli açılımlara ihtiyaç var. Türkiye’nin ‘Kürt Açılımını’ tartıştığı bir gündem yoğunluğunda Van’ında çok acil olarak hiçbir gündem maddesinin önüne geçmesine izin vermeden ve zaman kaybedilmeden yerel olarak ‘GENÇ ve ÇOCUK Açılımına’ ihtiyacı var. 

Bu konuya başka yazılarda da devam edeceğim.

Gönülleriniz Van Gölünden Daha Mavi Olsun…